Zamknij
Wiedza PR - Lobbying

Jawny i niejawny zakres lobbingu w Polsce

Marek Wojnarowski, 2012-05-08 00:51:26

Ustawa o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa, przyjęta w 2005 roku, zadecydowała o utworzeniu w Polsce Rejestru podmiotów wykonujących zawodową działalność lobbingową. Prowadzony przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych rejestr ma charakter publiczny, dzięki czemu możliwe jest monitorowanie aktywności zapisanych w nim zawodowych lobbystów. Informacje publikowane przez Biuletyn Informacji Publicznych MSW pomagają w ogólnym rozeznaniu, na jaką skalę zjawisko lobbingu w Polsce stało się jawne, dzięki ocenie wykorzystywania rozwiązań zapisanych w ustawie lobbingowej.

W 2010 roku w rejestrze wpisane były 183 podmioty, a jedynie 19 spośród nich deklarowało podejmowanie działań wobec Sejmu, z czego 11 to przedsiębiorcy, a 8 to osoby fizyczne1. Przeważająca większość, gdyż blisko 90% zarejestrowanych podmiotów, nie wykazała się więc aktywnością.

Przez cały okres 2010 roku zawodowi lobbyści uczestniczyli ogółem w 31 posiedzeniach komisji sejmowych. Największym powodzeniem cieszyły się Komisja Zdrowia (11 razy) Komisja Skarbu Państwa (8 razy), Komisja Finansów Publicznych (4 razy) oraz Komisja Gospodarki (4 razy). Spośród 31 osób, które w badanym roku posiadały aktywne karty wstępu do budynków Kancelarii Sejmu, a więc były w pełni uprawnione do prowadzenia zawodowej działalności lobbingowej, tylko siedem uczestniczyło w posiedzeniach komisji sejmowych. Zaledwie w przypadku czterech posiedzeń uczestniczący w nich lobbyści zabrali głos w dyskusji, a w pozostałych dwudziestu siedmiu odnotowano jedynie ich obecność. Także instytucja wysłuchania publicznego nie jest efektywnie wykorzystywana przez zawodowych lobbystów. W ciągu całego roku obecnością na takowych wykazało się zaledwie dwóch lobbystów uczestniczących w dwóch wysłuchaniach. Ani jeden lobbysta w 2010 roku nie zdecydował się za to na przedłożenie sekretariatom komisji jakichkolwiek dokumentów, a więc na przykład propozycji konkretnych rozwiązań prawnych, ekspertyz czy opinii prawnych. Nie skorzystano więc w ogóle ze sposobności merytorycznego wywierania wpływu drogą przekazywania eksperckich materiałów, które docelowo mogłyby służyć pomocą dla pracujących w danej komisji posłów.2

Przytoczone statystyki nie pozostawiają wątpliwości o skali funkcjonowania jawnego, zawodowego lobbingu w Polsce. Biorąc pod uwagę fakt, iż w roku 2010 odbyło się w Sejmie 1645 posiedzeń komisji stałych, nadzwyczajnych i śledczych3, z czego, jak wykazano powyżej, na trzech z nich (odliczono jedno posiedzenie wysłuchania publicznego) lobbyści zabrali głos, a na 26 (odliczono jedno posiedzenie wysłuchania publicznego) odnotowano jedynie ich bierną obecność, sytuację zawodowego rzecznictwa interesu należy raczej rozpatrywać w kategorii niefunkcjonowania.

Bynajmniej jednak, słabe wyniki zawodowej aktywności lobbingowej nie oznaczają, że zabieganie o interesy poszczególnych grup nie jest w Polsce powszechne. Jest ono szeroko praktykowane, także w kontekście wywierania wpływu na parlamentarzystów, z tą jednak różnicą, iż znacznie częściej preferowany jest lobbing z pominięciem jego upublicznienia, w postaci dokonania wpisu do publicznego rejestru. Ze względu na ograniczoną przejrzystość takiej działalności określić ją można mianem lobbingu niejawnego. Jak wskazuje zawodowy lobbysta Andrzej Lewandowski, zupełnie powszechnym jest, iż w trakcie posiedzeń komisji, obok jednego zarejestrowanego zawodowego lobbysty, obecnych jest także kilkanaście innych, nie wpisanych do rejestru osób, również reprezentujących określone podmioty i interesy gospodarcze4. Oficjalnie pełnią oni funkcje doradców, ekspertów, przedstawicieli organizacji gospodarczych, albo też mogą być gośćmi komisji. Niezależnie od nazewnictwa, ich prawa są takie same jak zarejestrowanych lobbystów. Mogą oni swobodnie zabierać głos i próbować wpływać na decyzje posłów, przedstawiając różnego rodzaju argumenty i opinie.5

W niektórych przypadkach mówi się wręcz o dyskryminacji zarejestrowanych lobbystów względem wszelkich innych lobbujących podmiotów. Najlepszym tego przykładem jest art. 154 ust. 2d Regulaminu Sejmu, który zabrania zawodowym lobbystom brania udziału w posiedzeniach podkomisji6. Zakaz ten jest o tyle istotny, że właśnie na etapie prac toczących się w podkomisjach omawiane są szczegółowe, systemowe rozwiązania, na podstawie których powstaje tam główne meritum projektów ustaw. Uczestnikami tych posiedzeń są zainteresowani posłowie, ale również, mimo wykluczenia zawodowych lobbystów, towarzyszą im różnego rodzaju eksperci, doradcy i inni goście chętni do przekonywania o słuszności swoich racji i proponowanych rozwiązań. Warto też nadmienić, iż posiedzenia podkomisji nie są protokołowane. O efektach braku przejrzystości wpływania na decyzje zapadające na tym etapie procesu legislacyjnego świadczyć może przykład tak zwanej afery hazardowej z 2003 roku. Właśnie na posiedzeniu podkomisji zgłoszono wtedy poprawkę, która dotyczyła obniżenia proponowanej przez Ministerstwo Finansów stawki podatku od automatów do gier. Do dziś nie wiadomo jednak, kto ową poprawkę zgłosił.7

Z jednej strony art. 154 ust. 2d regulaminu Sejmu wyklucza więc z posiedzeń podkomisji zawodowych lobbystów, a z drugiej strony, art. 154 ust. 3 tegoż regulaminu dopuszcza uczestnictwo przedstawicieli organizacji zawodowych i społecznych, ekspertów, a także inne osoby8. Pomimo, iż omawiany przejaw dyskryminacji względem zarejestrowanych podmiotów był przedmiotem rozmów i starań lobbystów o wyrównanie szans, nie poczyniono w tej sprawie żadnych konkretnych kroków w celu podjęcia zmian. Jedynym efektem spotkania w tej sprawie było poinformowanie przewodniczącego Komisji Regulaminowej i Spraw Poselskich o zgłaszanych przez lobbystów propozycjach drogą notatki służbowej, przygotowanej przez uczestniczącego w spotkaniu Szefa Kancelarii Sejmu.9

Bazując na danych Rejestru podmiotów wykonujących zawodową działalność lobbingową, aktualizowanych w listopadzie 2011 roku, w Polsce wpisanych jest 215 podmiotów, z czego osiem z nich wykreśliło się na własny wniosek10. Wśród objętych rejestrem wyróżnić można firmy konsultingowe, firmy z branży public relations, kancelarie prawne, przedsiębiorstwa, izby i stowarzyszenia gospodarcze, a także osoby fizyczne pracujące jako lobbyści11. Biorąc jednak pod uwagę, jak niewielka liczba spośród wszystkich wpisanych podmiotów prowadzi działania wobec Sejmu (19 podmiotów w 2010 roku), widocznym jest, iż znakomita większość dokonała wpisu raczej na tak zwany „wszelki wypadek”, aniżeli z rzeczywistych potrzeb. Jak ocenia lobbysta Witold Michałek, całościową liczbę lobbystów w Polsce, z uwzględnieniem przedstawicieli branż i firm próbujących wpłynąć na przepisy na etapie prac nad projektami ustaw, oszacować można na kilka lub kilkanaście tysięcy osób12. Znakomita większość z nich nie jest jednak objęta rejestrem, w związku z czym prowadzi znacznie mniej przejrzysty lobbing, który określić wręcz można jako niejawny. Zdaniem autora niniejszej pracy, przyczyny takiego stanu rzeczy doszukiwać się można głównie w słabej jakości prawa regulującego rzecznictwo interesu w Polsce. Zbyt mała liczba korzyści płynących z dokonania wpisu do rejestru, a także nierówność traktowania podmiotów zarejestrowanych i niezarejestrowanych powoduje, że po sześciu latach funkcjonowania ustawy lobbingowej środowisko zawodowych lobbystów niemal nie istnieje, i co gorsza, nie wydaje się, aby sytuacja ta mogła ulec poprawie bez wprowadzenia poważnych zmian w obowiązujących obecnie regulacjach prawnych.

1) Informacja o działaniach podejmowanych wobec Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w 2010 roku przez podmioty wykonujące zawodową działalność lobbingową, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2011, s. 2, dostępne online: http://www.sejm.gov.pl/lobbing/informacja_roczna_2010.pdf, pobrano 08.12.2011 r.

2) Ibidem, s. 5-6.

3) Podstawowe dane statystyczne dotyczące prac Sejmu VI kadencji, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2011, dostępne online: http://orka.sejm.gov.pl/proc6.nsf/w-wykazy-sta/$first?OpenDocument, pobrano 09.12.2011 r.

4) A. Lewandowski, Jak powinien wyglądać profesjonalny lobbing. Nie załatwiać załatwiaczom, „Polityka”, nr 42, październik 2009.

5) Ibidem.

6) Vide Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r., art. 154 ust. 2d, dostępne online: http://www.sejm.gov.pl/prawo/regulamin/kon7.htm, pobrano 10.12.2011 r.

7) A. Lewandowski, Jak powinien wyglądać..., op. cit.

8) Vide Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej..., op. cit., art. 154 ust. 3.

9) Informacja o działaniach..., op. cit., s. 10-11.

10) Rejestr podmiotów wykonujących zawodową działalność lobbingową, Biuletyn Informacji Publicznej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, dostępne online: http://www.bip.msw.gov.pl/download.php?s=4&id=10666, pobrano 10.12.2011 r.

11) Ibidem.

12) B. Kalinowska, Lobbyści, czyli ludzie ze znajomościami, „Rzeczpospolita”, nr 135, czerwiec 2009.

Zdjęcie: Peter Baxter / photoxpress.com.

Strona 1 z 1 1

Oceń artykuł:

Dotychczasowe komentarze
0
komentarzy
Dodaj komentarz jako pierwszy.
Twój komentarzAby skomentować ten artykuł musisz być członkiem społeczności Epr.pl. Zarejestruj się lub zaloguj się tutaj, a następnie wróć do tego artykułu.


Marek Wojnarowski

Absolwent kierunku Europeistyka studiów magisterskich na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, stypendysta programu wymiany studentów Socrates - Erasmus, w ramach którego studiował także kierunek ...

Ostatnie artykuły tego autoraPolska aktywność lobbingowa na arenie Unii Europejskiej

Bruksela, będąca głównym ośrodkiem decyzyjnym Unii Europejskiej i jednocześnie drugim pod względem wielkości centrum lobbingowym na świecie, ...

zanox i Affiliate Window łączą siły. W wyniku rebrandignu powstaje marka Awin

zanox, wiodąca w Europie sieć reklamy efektywnościowej, wraz z firmą partnerską Affiliate Window, z dniem 6 ...

zanox i Affiliate Window łączą siły. W wyniku rebrandignu powstaje marka Awin

zanox, wiodąca w Europie sieć reklamy efektywnościowej, wraz z firmą partnerską Affiliate Window, z dniem 6 ...

Pozycjonowanie strony to pozycjonowanie marki w umysłach ludzi

Termin pozycjonowanie ma bez wątpienia pozytywny wydźwięk. Kompleksowe pozycjonowanie stron www to nie tylko inwestycja w ...